Türk toplumunun, çocuklarına oyuncak alırken nelere dikkat ettiğini gösteren bu yararlı araştırmadan sizler için bazı verileri derledik.

Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi’ne bağlı olarak çıkarılan ‘Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi’nin Ocak-Mart 2008 tarihli sayısında, “Oyuncak Alıcı ve Satıcılarının Oyuncak Güvenliği ve Yönetmeliği Konusundaki Bilgi Düzeyleri” başlıklı bir araştırma yazısı yer alıyor. Türk toplumunun, çocuklarına oyuncak alırken nelere dikkat ettiğini gösteren bu yararlı araştırmadan sizler için bazı verileri derledik.

Oyun ve oyuncak çocuğun dünyasında yer alan önemli iki unsur. Onun fiziksel, zihinsel, sosyal ve psikolojik gelişimi içinde tamamlayıcı, hatta etkileyici özellikleri de bulunuyor. Çocuklar büyüdükçe oyuncak seçimlerini kendileri yapsa da, bebekler ve küçük çocuklar için anne babalar devreye giriyor. Çocuğun gelişim ayına göre, özellikle zekâ geliştirici oyuncaklar tercih ediliyor. Ancak oyuncak seçiminde dikkat edilecek önemli bir nokta da güvenliği. Oyuncak alırken çocuğumuz için güvenli bir ürün seçtiğimizden ne kadar eminiz? Bu konudaki bilinç düzeyimiz nerede?

Çocuk gelişiminin önemli bir parçası olan oyuncaklar, yaralanmalara hatta çocuk ölümlerine yol açabiliyor. Özellikle lastik balonların, bilyelerin ve küçük oyuncak parçalarının çocuklara zarar verdiği vakalar mevcut. ABD’de yapılan bir çalışmada, oyuncaklara bağlı en sık yaralanmaların doku yırtılmaları, kesikler, çürükler, doku travması, solunum yolu tıkanmaları ve kırıklar şeklinde olduğu saptanmış. Yine oyuncaklara bağlı göz ve kulak yaralanmalarının da olduğu belirtilen bu araştırma gösteriyor ki oyuncaklar güvenlik şartnamelerine uymak zorunda.

Oyuncak Yönetmeliği’nde neler var?
Türkiye’de 2002 yılında yayınlanan ‘Oyuncaklar Hakkındaki Yönetmelik’ Sağlık Bakanlığı tarafından oyuncakların tasarımı, üretimi, piyasaya sunumu, dağıtımı ve piyasada gözetim ve denetimine ilişkin kuralları belirliyor. Bu yönetmelik gereği oyuncak üzerinde veya etiketinde CE işareti, üretici/ ithalatçının adı, adresi, markası, yaşa uygunluk ibaresi, oyuncakların taşıyabileceği özel risklere ilişkin bilgi ve kullanım kılavuzu bulunmalıdır. Oyuncakların fiziksel, kimyasal, elektriksel özellikleri nedeniyle taşıyabilecekleri riskler (yanıcılık, ısınma, parçalara ayrılabilme, vb.) belirtilmelidir. Kullanım kılavuzu, oyuncağın doğru ve güvenli kullanımı hakkında bilgiler de içermelidir.

CE işaretini tanıyor muyuz?
CE belgesi Avrupa Birliği’nin 1985 yılında kabul ettiği bir onay ve uygunluk belgesi. Avrupa Birliği içinde alınıp satılabilecek ürünleri belli bir standarda sokmak, amacına uygun kullanılmasını sağlamak, insan ve çevre sağlığına zarar vermemek, yani ürünün güvenli olduğunu göstermek için verilen bir belge. Özellikle ihracat yapan Türk firmaları için CE belgesi önemli. Bu işareti taşımayan ürünlerin özellikle AB üyesi ülkelere girmesi mümkün değil. Yurtiçinde de CE belgesine sahip ürünler bilinçli tüketiciler tarafından tercih edilmekte. CE işareti bulunması gereken belli başlı ürün grupları da var; basınçlı kaplar, makineler, oyuncaklar, tıbbi cihazlar, beyaz eşyalar bunlardan bazıları.

Bunlara dikkat edin!
· Oyuncağın çocuk sağlığı ve güvenliği açısından bir risk oluşturmaması için, çocuğun yaşına uygun oyuncaklar isim ve adresleri belli olan satıcılardan alınmalıdır.
· Oyuncak, çocuğun gücünün yeteceğinden ağır olmamalıdır.
· Kırılabilir ve parçalanabilir olmamalıdır.
· Keskin kenarlar, ağza, buruna, göze ve kulağa kaçabilecek küçük parçalar, zehirli maddeler içermemelidir.
· Oyuncağın hiçbir parçası zımba ya da iğneyle tutturulmalıdır.
· Üzerine binilecek oyuncaklar sağlam ve dengeli olmalıdır.
· Evde kullanılan oyuncaklar ev içinde tutulmalı ve paslanmaya engel olunmalıdır. Tüylü oyuncakların tüyleri gevşek olmamalı, kolay çıkmamalıdır.
· Oyuncakların sağlam olup olmadığı düzenli olarak kontrol edilmelidir.
· Çocuğun oyun alanı her zaman düzenli olmalıdır. Küçük çocuklar oyun oynarken yalnız bırakılmamalıdır.

Oyuncak alıcıları hakkında kısa bir araştırma
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi’nde yayınlanan kamuoyu araştırması, çocuklarımıza oyuncak alırken nelere dikkat ettiğimizi gösteriyor. Bu araştırmaya göre;
· Oyuncak alanların %57,1’i kadın. %64,7’si evli.
· %51.2’si lise ve üstü öğrenim görmüş. Yaşları 24-53 arasında.
· Oyuncaklar Hakkındaki Yönetmelik, alıcıların yalnızca %6,2’si tarafından biliniyor.
· Oyuncak alıcılarının en sık oyuncak aldıkları yerlerin başında %48,5 ile oyuncak mağazaları geliyor.
· En son aldıkları oyuncaklar arasında araba %27,7 ile ilk sırada. Onu %21,1 ile bebek, %9,5 ile tabanca izliyor.
· Oyuncak alırken en çok dikkat edilen nokta fiyatı; oranı %31,5. Fiyattan sonra %14,2 ile oyuncağın ilgi çekici olması, %11,1 ile çocuğun istemesi, %10 ile yaşa uygunluk ibaresi, %7,6 ile kaliteli olması ve %6,6 ile sağlıklı olması geliyor.
· Alıcıların %54’ü oyuncağın çocuklar için sağlıklı ve güvenli olduğunu etiket üzerindeki bilgilere bakarak değerlendiriyorlar. Aldıkları oyuncağın güvensiz olduğunu düşündüklerinde %34,9’u satıcıya, %6,9’u yönetmelikten sorumlu kurum olan Sağlık Bakanlığı’na başvuracağını belirtiyor.
Oyuncak alıcılarının öğrenim düzeyine göre, oyuncaklar hakkındaki bilgileri değerlendirildiğinde genel olarak yüksekokul mezunlarının daha fazla bilgi sahibi oldukları da ortaya çıkıyor.

Araştırmadan çıkan sonuç
Oyuncak alıcılarının en sık oyuncak aldıkları yer oyuncak mağazası olmakla birlikte burayı tercih edenler, grubun ancak %48,2’sini oluşturuyor. Oysa oyuncakların pazar, işporta gibi yerlerden değil, adı ve adresi belirli satıcılardan alınması, oyuncak sağlığı ve güvenliği için son derece önemli.
Oyuncak alırken en fazla dikkat edilen özelliğin fiyat olduğu saptanmış. ABD’de yapılan bir çalışmada ise 0-6 yaşları arasında çocukları olanların büyük çoğunluğu oyuncak alırken, tercihlerini etkileyen en önemli iki faktörün oyuncağın güvenli olması ve çocuğa yeni beceriler kazandırması olduğunu ifade etmişler.
Güvenliğe ilişkin ibarelerin tamamının, en çok satılan oyuncaklarda bile eksik bulunduğu saptanmış. Yönetmeliğe göre, oyuncak üzerinde bulunması zorunlu olan bu bilgilerin bulunmayışı, yönetmelik gereklerinin yerine getirilmediğini, bunun da ilgili kurum olan
Sağlık Bakanlığı tarafından denetlenmediğini gösteriyor.

Yüksekokul/ fakülte mezunu olan oyuncak alıcılarının ‘Oyuncaklar Hakkındaki Yönetmelik’i lise ve alt öğrenim düzeyindekilere göre daha fazla bildikleri belirlenmiş. Yine aynı grupta oyuncak etiketi üzerindeki bilgileri okuma ve etiket üzerinde bulunması gerekenleri bilme sıklığının daha fazla olduğu görülmüş.

Oyuncak alırken dikkat edilen ilk özellik değerlendirildiğinde yüksekokul/ fakülte mezunu olan grupta; oyuncağın eğitici olması, sağlıklı olması, kaliteli olması, yaşa uygun olması; diğer grupta oyuncağın fiyatı, ilgi çekici olması, reklâmlardan etkilenilmesi, çocuğun isteğine uygun olması ilk özellik olarak belirtilmiş.

Araştırmaya katılan oyuncak alıcılarının yaşlarına göre oyuncak etiketindeki uyarıları okuma sıklığı değerlendirildiğinde ise genç grupta uyarıları okuma sıklığının daha fazla olduğu görülmüş.

Bu araştırma gösteriyor ki öğrenim düzeyi arttıkça hem yönetmeliğin hem de oyuncak güvenliği ile ilgili bilgilerin bilinme sıklığı artıyor. Bu durum oyuncak güvenliği konusundaki duyarlılığın artırılması için bilgilendirmeye gereksinim olduğunu gösteriyor.